۱- کلوندی, ف., متقی, خ., شبانیان, ا., " مطالعه ساختار سنگ‌کره در منطقه برخوردی زاگرس شمالی با استفاده از وارون‌سازی هم‌زمان توابع گیرنده و منحنی‌های پاشش امواج سطحی", مجله ژئوفیزیک ایران, ۱۰: (۴), ۴۸-۶۱, (۱۳۹۵).

خلاصه:
مطالعه ساختار سرعتی هر منطقه کمک شایانی به شناخت وضعیت لرزه زمین­ساختی آن می­کند. تعیین پارامترهایی چون ضخامت پوسته و سنگ­کره، مکان­یابی دقیق­ زمین­لرزه­ها و پیش­بینی تحولات آینده زمین‌ساختی هر منطقه در گرو داشتن مدل سرعتی موثق از منطقه است. فلات ایران گستره وسیعی بین دو صفحه عربی و اوراسیا است و دگرشکلی آن ناشی از همگرایی این دو صفحه است. در این میان، کمربند کوهزایی زاگرس یکی از فعال­ترین و جوان­ترین کوهزادهای موجود در مرز­های همگرایی قاره­ای در جهان است که شناخت ویژگی­های ساختاری این منطقه می­تواند به فهم نحوه تغییر شکل در مرحله اول برخورد قاره­ای و کوهزایی کمک کند. در این تحقیق ساختار سنگ­کره در پهنه برخوردی زاگرس شمالی، با استفاده از وارون­سازی هم­زمان توابع گیرنده و منحنی­های پاشش امواج سطحی مورد مطالعه قرار می‌گیرد. منحنی­های پاشش از مطالعه­ای که در سال ۲۰۱۴ از طریق بُرش­نگاری (توموگرافی) رحیمی و همکاران (۲۰۱۴) انجام دادند، برگرفته و توابع گیرنده از ۱۶۱ دورلرزه با فاصله رومرکزی °۳۰ تا °۹۵ و بزرگای بیش از ۵ محاسبه شده است. دورلرزه‌ها را ۳۸ ایستگاه لرزه‌نگاری موقت در امتداد پروفایلی به طول ۴۰۰ ~ کیلومتر در حد فاصل شهرهای ایلام تا قم ثبت کرده­اند. در این مطالعه با استفاده از فرایند وارون‌سازی هم­زمان توابع گیرنده و منحنی­های پاشش، مدل­های سرعتی یک­بُعدی موج برشی در زیر هر ایستگاه به­دست می­آید. سپس، از کنار هم قرار دادن این مدل­های یک­بُعدی، یک مدل دوبعدی سرعت برای سنگ­کره زیرین ایستگاه­های شبکه حاصل می­شود. در این مدل یک زبانه کم­سرعت در درون پوسته­ در مدل سرعتی قابل تشخیص است که از محل گسل اصلی عهد حاضر شروع می­شود و با فاصله گرفتن از این گسل در راستای شمال شرقی به عمق­های بیشتر می­رود. این بی­هنجاری در فاصله ۲۰۰ کیلومتری شمال شرق گسل در عمق ۳۵ ~ کیلومتر قابل مشاهده است. مدل سرعتی نشان می­دهد که مقدار ضخامت پوسته از ابتدای خط اندازه‌گیری در بخش­های جنوبی زاگرس (محدوده ایلام)، ۴۳ کیلومتر است که با حرکت به سمت شمال شرق به میزان ۵۷ کیلومتر در زیر گسل اصلی عهد حاضر می­رسد. در سنندج-سیرجان و ارومیه-دختر به­تدریج بر این ضخامت افزوده شده و در مرز این دو ناحیه به بیشینه مقدار ۶۲ کیلومتر می­رسد. در زیر ایران مرکزی میزان ضخامت پوسته کاهش یافته و در انتهای خط اندازه‌گیری در زیر ایران مرکزی این ضخامت به ۴۲ کیلومتر می­رسد. مدل سرعتی به‌دست آمده، همچنین، اطلاعات خوبی از بخش سنگ­کره­ای گوشته ارائه می­دهد. این مدل نشان می­دهد که سنگ­کره پُرسرعت زیرین زاگرس شمالی در زیر سنندج-سیرجان و ارومیه­دختر و لبه­ جنوبی ایران مرکزی گسترش یافته است. چنین مشاهده­ای در تطابق با زیرراندگی مشاهده شده در پوسته است و می­تواند شاهدی بر زیرراندگی بلوک عربی به زیر ایران مرکزی باشد.